quarta-feira, 12 de agosto de 2009

UNIFICASSION DEL TALIAN

UNIFICASSION del T A L I A N V E N E T O
Honório Tonial

Chi sa, che un di gavaremo la Università del TALIAN VENETO
Par intanto, volemo scominsiar el registro dei primi fondamenti de sta bela, sémplice e fàcile língua parlada par miliaia de persone ndove abita i dessendenti dei nosti primi imigranti e che tuti i la dòpera.
El conceto dea parola “LÍNGUA” podemo catarlo nte nantro laoro nostro, intitulà: Coriosità del Talian, registrà al final de questo laoro.
Ma, come far par rivarghe a la unificassion gràfica, lèssica e sintática de sto idioma?
Scominsiemo con diverse Règole Pètriche del so alfabeto.

I – El alfabeto Talian el ga sinque vogae: Aa Ee Ii Oo Uu e sédase consonante: Bb Cc Dd Ff Gg H h L l Mm Nn Pp Qq Rr Ss Tt Vv Z z.

II - Le vogae e le consonante le forma tute le parole.

III - IN PRIMO POSTO VARDEMO LE CONSONANTE.:
1
1ª – B b . La sona come ntel Portoghese
ba be bi bo b u = baso bela bissa boca buso
beijo bela cobra boca buraco
Bla ble bli blo blu = blata blenora blindar(e) blocar(e) blu
Barata blenorragia blindar bloquear azul
bra bre bri bro bru = braghe breve brina broca bruna
calças breve geada taxa morena

2ª – Cc Questa consonante la pol èsser
* “k” Ca co cu che chi
Ka ko ku ke ki =
Caro colomba curto vache machina
( Karo kolomba kurto vake màkina )
querido pomba curto vacas máquina

“tch”= c (i) a c (i) o c (i) u ce ci
( tcha tcho tchu tche tchi )
ciave ciodo ciuca celo cità
(Tcxave tcxodo tcxuca tcxelo tcxità)
Chave prego porre céu cidade .

Cl = classe clemente clima cloro clube
Classe clemente clima cloro clube
Cr = crase credo crime crose crudo
Crase credo crime cruz cru

3ª – Dd - La sona come in Portoghese
Dama deo di dona duro
Dama dedo dia mulher duro

Dr = Drama padre ladri droga quadrúpede
Drama padre ladrões droga quadrúpede

4ª- Ff – Come ntel Portoghese.
Fame fede figo fogo fursi
Fome fé figo fogo talvez
Fl = Flagelo fleoma flitar flora fluvial
Flagelo calma flertar flora fluvial
F r = Frate fredo frission fronte fruto
Frei frio fricção fronte fruta

5ª – G g –Com questa consonante gavemo}
* Ga go gu ghe ghi
Gato gobo gusto teghe fighi
Gato corcunda gosto vagens figos

Dj = G(i)asso g(i)ornal g( i)usto gente giro
( Djasso djornal djusto djente djiro )
Gelo jornal justo gente giro

Gl = glabro gleba glifo glòria glutei
Imberbe gleba grifo glória glúteos

Gn = gnanca gnente pugni gnoco ghuca
( Nhanca nhente punhi nhoco nhuca )
Nem nada socos bobo nuca

Gr = Grafa greta griso gropo grupo
Garra giz tordilho nó grupo

6ª – Hh - La doparemo ntel posto del “u” portoghese :
che vache chi bechi ghe teghe ghi fighi
( vake beki tegue figui )
vacas bodes vagens figos

7ª – Ll – Come ntel poroghese la vien ntel scomìnsio, par meso e ntel final dele parole, davanti vogae e anca davanti consonante:
Lana alto salata baul lavel colmo
Lã alto alface baú lavador cheio(tranplantando)

8ª - Mm – La doparemo ntel somìnsio e in meso,davanti le vogae o anca davanti le consonante “p,b”.
Mama campo limbo
Mamãe campo limbo


9 ª – Nn * Ntel scomìnsio, in meso e ntel fin dea parola:
Nano manera palmon
Anão machado pulmão

“ Insieme con la consonante “g” par sonar come “nh” portoghese.:
Legna gnanca gnente
( Lenha nhanca nhente )
- Lenha nem nada

10ª - Pp - Ntel scomìnsio e in mesao dele parole, davanti la vogal
Palmo capoto papastrel
Palmo capote morcego

11ª – Qq - Insieme com la vogl “u” sempre pronunsiada.
Quatro sìnque quìndase quota

12ª – Rr - Na consonante sémplice branda e davanti le vogae e consonante ntel scomìnsio, in meso e al final dele parole:
Ramo tera robar però arco partir
Galho terra roubar porém arco partir


13ª - Ss - a) Doperada ntel scomìnsio dele parole, davanti le vogae e diverse consonante
Sabo sena sigo sono suca
Sábado janta grito sono abóbora

Sbalià sbregar scorsa sfacià sgherlo slepa smars Erado rasgar casca maleducado manco tapa podre
Snasar sposa squara stala svélia
cheirar esposa esquadro estribaria despertador

b) Una “s” sola , in meso de due vogae la sona come “z”
cesa casa rosa mìsera morosa
igreja casa rosa miserável namorada
c) In meso de due vogae la se dópia par sonar giusta:
Massa basse mussi sasso nissun
Demais baixa burros pedra nenhum


14ª – Tt Come ntel portoghese.
Talian tesoro tiro tola tutor
Talian tesouro tiro mesa tutor

15ª - Vv Come ntel portoghese:
Vaca velo vin vodo vulcano
Vaca véu vinho vazio vulcão

16ª – Zz - Come ntel portoghese, ma, solamente ntel scomìnsio dea parola:
Zaldo zèfiro zio zolar(e) zugo
Amarelo brisa tio voar jogo

I IV - VEDEMO LE VOGAE

La vogal “a” la pol esser :
1.1- Preposission de posto :
Preposição de lugar:
( Toni el va a Gaurama)
1. 2 - Preposission de tempo :
Preposição de tempo:
(El riva a le diese ore.)
1. 3 Preposission de finalità :
Preposição de fim
( El va a morose)
1 . 4 – Preposission de quantità :
Preposição de quantidade
( El core a setanta chilòmetri par ora.)
1. 5 - Preposission de maniera :
Preposição de modo :
( Toni l'è vignisto a pié )

1. 6 - Sostantivo femenino :
Substantivo feminino
( Nome dea prima letra del alfabeto)
1. 7 - Partìcola idiomàtica :
Partícula idiomática
( A te ridi ti.)
............................................................................................................................
2.1 – Vogal “ e”
Sostantivo femenino :
Substantivo feminino
( Letra del alfabeto)
2.2 – Congiunsion Cordenativa :
Conjunção Coordenativa
( Toni e Piero - parole )
( Magnar e bever - orassion )

2.3 - Forma verbal :
Forma verbal
( La vaca la è morta.)
2.4 - La se dópia tel plural de serte parole :
(El ga brute idée)
.........
. 3 . 1 - La vogal “I”
Letra del alfabeto
3. 2 – Artìcolo mascolino plural
( I bechi )
3 . 3 – Artìcolo pronominal:
Lori i canta.
3 . 4 – La pol dopiarse in serti plurai:
(Zii - rii - rosárii – mssionàrii – calvàrii)
............................................................................................................................
4 . 1 – La vogal “o”
Sostantivo femenino
( Letra del alfabeto)
4. 2- Congiunsion alternativa de parole o orassion:
( O magna o canta)
4 . 3 - Vocativo
( Ò... Pàtria mia..!)
............................................................................................................................
5 . 1 – Vogal “u”
Sostantivo femenino
( Letra del alfabeto )
5 . 2 – Tel Talian la è sempre pronunsiada.
Quatro questi quìndase quota






LE RÈGOLE DE ASSENTUASSION LE ZÉ QUESTE: As regras de acentuação são estas:
:

Prima : Tute le parole proparossìtone le ga assento Ex. làgrima , mónega
Primeira: Todas as palavras proparoxítonas têm acento : lágrima , freira
Seconda : Le parossìtone no le ga mia assento. Panoce, vecio, giugno, etc..
Segunda : As paroxítonas não têm acento.: Espigas, velho, junho,etc
(Salvo quele finide par ditongo oral cressente: io, ia)
Salvo aquelas terminadas por ditongo oral crescente: io , ia
Esémpio: sàbia , armário , sèrio , gàbia , etc...
Exemplo: areia , armário , sério , gaiola
, etc...
Tersa: Le ossìtone finide par consonante no le ga mai assento: bocal, patir, diman, patacon, etc..
Terceira : As oxítonas terminadas por consoante não têm acento: urinol, sofrer, amanhã, pataca, etc...



Quarta : Tute le ossìtone nò monossilàbiche finide par vogal le ga assento. Ex. café, autorità, virtù , incó, etc...
Quarta : Todas as oxítonas não monossilábicas terminadas por vogal levam acento: Ex.: café, autoridade, virtude, hoje, etc..
Quinta : I monossìlabi omógrafichi assentuadi i obidirà la ierarchia gramatical : Verbo, avèrbio, agetivo, preposission, congiunsion, artìcolo. Come:
( è = verbo ) ( e = congiunsion ) Le done le è sempre bele e brave
( stà = verbo esser, star) ( sta= agetivo) La stà casa sta fiola.
( la = artìcolo) ( là = avèrbio ) ( la = nota musical ) La ze là la nota musical.
( nò = Avèrbio de negassion ) ( no = congiunsion)
( trà = verbo ) ( tra = congiunsion) etc...)
( tò = verbo tor ( to = agetivo)


Quinta: Os monossílabos homógrafos acentuados obedecerão à hierarquia gramatical : Verbo, advérbio, preposição, conjunção ou artigo ( lá = advérbio la = artigo la = nota musical ) ( não = advérbio de negação nem = conjunção)
Nota: Se tivermos palavras homófono-homógrafas daremos preferência para receber o assento:
a) Ao verbo, por ser a palavra principal da oração ou frase.
b) Ao advérbio que se relaciona ao verbo ou a outro advérbio.
c) Depois, seguem-se a preposição, conjunção, e artigo.

Exemplificando: verbo: stàr Ti stà chieto. Agetivo: Sta sera ndemo a filò.
“La” Nota musical. Sona la nota “la” ; “la”artìcolo : la ciave del baul
“là” Avèrbio : vetu là dal zio diman?


Plural dele parole parossìtone finide par ditongo crescente:

Rio =plural rìi zio = plural zìi adio = adìi colègio = colègii , etc ...
Zia = zìe dúzia = dùzie busìa = busìe stòria = stòrie, etc...




CORIOSITÀ DEL GÉNERO DElE PAROLE FAMILIARE:


Nono - nona El nipoto - la nipote sposo = sposa zio=zia Neodo = neoda Pupà-mama
Avô - avó neto - neta esposo - esposa tio - tia sobinho-sobrinha Papai-mamãe
omo-dona fiol-fiola compare-comare santol(o)=sàntola fiosso=fiossa missier~madona
homem – melher fiol-fiola compadre-comadre padrnho-madrnha afilhado-afilhada sogro-sogra
zénero-nora (niora) paregno= maregna fiolastro=fiolastra moroso=morosa vecio=vecia
genro – nora padrasto-madrasta enteado-enteada namorado-namorada velho-velha
cosin=cosina o derman=dermana padre=mónega frate=suora
primo – prima primo-prima padre – freira frade-irmã religiosa.

De due secsi:
De dois sexos:
el dentista = la dentista el ritratista = la ritratista el tigre = la tigre
o dentista- a dentista o retratista – a retratista o tigre – a tigre
Solo mascolini: capel baul baldo papastrel lambo ( o lamo ) ozel
Só masculinos chapéu baú balde morcego anzol pássaro
Solo feminini : finestra padela sena fórbese bingala stela casa
Só femininos : janela frigdeira janta tesoura bengala estrela casa



VERBI TALIANI .
Honório Tonial

INTRODUSSION.

Dopo de ver fato scola, passa quaranta ani, la pi parte ntel insegno del Portoghese e del Talian go discoerto che “i verbi “ i deventa la parte pi importante de na sentensa.
Mi credo che la “assion” la deventa la parte pi essensial de un pensamento.
Anca el Creator el ga doparà i verbi par slevar el mondo “Sia fata la luce...”
La parola la se transforma in “assion.”
Par esémpio: Del pensamento vien la assion “pensar”, del “amor”, vien el verbo “amar” e cosita avanti.
La parola pi forte de na orassion o frase la zé, securamente, el Verbo, la Assion che la torna necessária la concordansa dele altre parole.
Esémpio: Ghe vol la s-ciopa e i can par “ndar cassar”.
Se el Rè el zé el “sentro” del Palasso, la Assion ( el verbo) la sarà el sentro dea frase.
“Ghe vol laorar par pagar la colònia”, i disea i nostri imigranti.


A - Ntel TALIAN gavemo quatro congiugassion:
1ª . Verbi col infinito : ar = Amar.cantar. saltar, zugar, parlar, etc...
2ª . “ “ “ : er = Voler, creder, poder,veder, etc...
3ª : “ “ “ : ir = Partir, sentir, sofrir, patir, etc...
4ª “ “ “ : or = Tor, propor, etc... :

B I VERBI I POL ESSER :
1º . Regulari : I conserva el stesso radical del Infinitivo in tute le forme dea so congiugassion.: am – de am-ar cant de cant-ar. Etc...
2º . Iregulari : I perde o i scàmbia el radical del Infinitivo. Av-er.( mi go)
3º -Aussiliari – I Aiuta e i fa la semântica dei verbi regulari o iregulari.

C – Quanto a la “ose” gavemo :
1º Ativa La zé la ose direta che fà la assion Ndemo in colonia
2ª Passiva El verbo el riceve la assion Vàrdeme bem.
3ª Reflesiva El verbo el fà e el riceve la assion Mi me copo

D – Modo e Tempi del verbo
a)Indicativo Tempo Presente, Imperfeto, Perfeto. Pi-che-Perfeto~Futuro e Condissional.
b) Modo Imperativo= Solo el tempo presente.
c) Modo Sugiuntivo : Tempo presente, Imperfeto e Futuro
d) Infinitivo:Personal e impersonal
e) Partissìpio: Tempo Presente e Tempo Passà






PARADIGMA DEA 1ª CONGIUGASSION- CANT-AR
MODO INDICATIVO
PRESENTE IMPERFET O Mi canto Mi cantea
Ti te canti Ti te cantei
Lu el canta Lu el cantea
Ela la canta Ela la antea
Noantri cantemo Noantri canteimo ( canteino)
Noantre cantemo Noantre cnteimo ( canteino)
Valtri canté Valtri cantei (cntevi)
Valtre canté Valtri(cantevi)
Lori i canta Lori i cantea
Lorte le canta Lore lê cntea


PERFETO` PI-QUE-PERFETO
Mi go cantà Mi gávea cantà
Ti te gh´è cantà Ti te gavei cantà
Lu el ga cantà Lu el gave cantà
Ela la ga cnatà Ela la gávea cantà
Noantri gavemo cantà Noanti gaveimo cantà ( gaveino )
Noantre gavemo cantá Noantre gaveimo cantà ( gaveino )
Lori i ga cantà Lori i gávea cantà
Lore lê ga canta Lore lê gávea cantà



FUTURO CONDISSIONAL
Mi cântaro Mi cantaria
Ti te cantarè Ti te cantaressi
Lu el cantarà Lu el cantaria
Ela la cantarà Ela la cantaria
Noantri cantaremo Noantri cantréssimo
Noantre cantaremo Noantre cantréssimo
Valtri cantaré Valtri cantaressi
Valtre cantaré Valtre cantaressi
Lori i cantará Lori i caantaria
Lore le cantarà Lore le cantaria

IMPERATIVO = Canta ti..! Canté valtri/valtre



MODO SUGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi cantesse Mi gavesse cantà
Ti te cantessi Ti te gavessi cantà
Lu el cantesse Lu l gavesse cantà
Ela la cantesse Ela la gavesse cantà
Noantri cantàssimo Noantri gavéssimo cantà
Noantre cantàssimo Noantre gavéssimo cantà
Lori i cantesse Lori i gavesse cantà.




´PARTISSÌPIO PRESENTE PARTISSÍPIO PASSÀ



Cantar Cantando Cantà
Cantar mi
Cantar ti INFINITO PERSONAL
Cantar lu Cantar
Cantar ela
Cantar noantri
Cantar noantre
Cantar vltri
Cantar valtre
Cantar lori
Cantar lore


MODELO DEA SECONDA CONIUGASSION ER(E) VERBO VEDER.

INDICATIVO PRESENTE INDICATIVO IMPERFETO
Mi vedo Mi vedea
Ti te vedi Ti te vedei
Lu el vede Lu el vedea
Ela la vede Ela la vedea
Noantri/noantre vedemo N oantri/noantre vedeimo (vedeino)
Valtri;valtre vedé Valtri/vltre vedei (vedevi)
Lori i vede Lori i vedea
Lore le vede Lore le vedea.

INDICATIVO PERFETO INDICATIVO PI=CHE-PERFETO

Mi go vedesto (visto) Mi gávea vedesto ( visto )
Ti te gh´è vedesto ( visto) Ti te gavei vedesto (visto)
Lu el ga vedesto ( visto) Lu el gávea vedesto ( visto)
Ela la ga vedesto (visto) Ela la gávea vedesto ( visto )
Noantri/noantre gavemo vedesto ( visto) Noantri/noantre gaveimo vedesto (visto)
Valtri/valtre gavé vedesto ( visto ) Valtri/valtre gavei vedesto )visto )
Lori i ga vedesto (visto Lori i gávea vedesto ( vis5to )
Lore lê ga vedesto ( visto ) Lore lê ga vedesto ( visto)

FUTURO CONDISSIONAL
Mi vedarò Mi vedaria
Ti te edarè Ti te vedaressi
Lu el vedarà Lu el vedaria
Ela la vedarà Ela la vedaria
Noantri/noantre vedaremo Noantri/noantre vedaréssimo
Valtri/valtre vedaré Valtri/valtre vedaressi
Lori i vedarà Lori i vedaria
Lore lê vedarà Lore le vedaria

IMPERATIVO
Vedi ti
Vede valtri

MODO SUBGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Che mi veda Che mi vedesse
Che ti te vedi Che ti te vedessi
Che lu el veda Che lu el vedesse
Che ela la eda Che ela la vedesse
Che noantri/noantre vedemo Che noantr/noantre vedéssimo
Che valtri/valtre vede ( vedì ) Che valtri/valtre vedessi
Che lori i veda Che lori i vedesse
Che lore lê veda Che lore el vedesse.

INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Vedar (veder ) mi Veder
Vedar ( veder ) ti
Vedar (veder ) Lu/ela PARTISSÌPIO PRESENTE
Vedar ( veder ) noantri/noantre Vedendo
Vedar ( veder ) lori/lore. PARTISSÌPIO PASSÂ
Vedesto ( visto )


TERSA CONGIUGASSION = SENTIR
MODO INDICATIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi sento Mi sentia
Ti te senti Ti te sentìi
Lu el sente Lu el sentia
Ela la sente Ela la sentia
Noantri/noantre sentimo Noantri/noantre sentìimo
Valtri/valtre senti Valtri/valtre sentìi
Lori i sente Lori i sentia
Lore le sente Lore le sentia

PASSÀ PERFETO PI-CHE-PERFETO
Mi go sentio ( sentisto) Mi gávea sentio (sentisto)
Ti te gh´è sentio.( sentisto ) Ti te gavei sentisto (sentisto)
Lu el ga sentio( sentisto Lu el gave sentio (sentisto)
Ela la ga sentio ( sentisto ) Ela la gávea sentio (sentisto)
Noantri/noantre gavemo sentio (sentisto) Noantri/noantre gaveimo sentio (sentisto)
Valtri/valtre gavé (gavi) sentio ( sentisto) Valtri/valtre gavei sentio (sentisto)
Lori i ga sentio ( sentisto ) Lori i gávea sentio ( sentisto)
Lor lê ga sentio ( sentisto) Lore lê gavea sentio (sntisto

FUTURO CONDISSIONAL
Mi sentirò ( sintirò ) Mi sentiria (sintiria)
Ti te sentirè (sintirè) Ti te sentiressi (sintiressi)
Lu el sentirà (sintirà) Lu el sentiria (sintiria)
Noantri/noantre sentiremo Noantri/noantri sentiréssimo (sintiréssimo)
Valtri;valtre sentirè ( sintirè) Valtri/valtre sentiressi )sintiressi)
Lori i sentirà )sintirà) Lori i sentiria ( sintiria)
Lore lê sentirà (sintirà) Lore lê sentiria (sintiria)


IMPERATIVO
Senti ti
Senti valtri

SUGIUNTIVO PRESENTE SUGIUNTIVO IMPERFETO
Che mi senta ( sinta) Che mi sentisse
Che ti te senti ( sinti) Che ti te sentisse
Che lu el senta (sinta) Che lu el sentisse
Che ela la senta ( sinta) Che ela la sentisse
Che noantri/noantre sentimos intimo) Che noantr/noantre sentìssimo
Che valtri/valtre sentissi Che valtri/valtre sentissi
Che lori i sensta (sinta) Che lori i sentisse
Che lore lê senta (sinta) Che lore lê sentisse


INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Sentir(sintir) mi Sentir (sintir)
Senti (sintir) ti
Sentir (sintir) lu/ela PARTISSÌPIO PRESENTE
Sentir (sintir( noantri/noantre Sentindo (sintindo)
Sentir (sintir) valtri/valtre PARTISSIPIO PASSÀ
Sentir (sintir) lori/lore Sentio (sintio)


QUARTA CONGIUGASSION = TOR (BUSCA

MODO INICATIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi togo Mi tolea
Ti te toi Ti te tolei
Lu el tol Lu el tolea
Ela la tol Ela la tolea
Noantri/nontre tolemo Noanbri/noantre toleimo
Valtri/valtre tolé Valtri/valtre tolei (tolevi)
Lori i tol Lori i tolea
Lore le tol Lore le tolea.

PERFETO PI-CHE-PERFETO
Mi go tolto Mi gávea tolto
Ti te gh´è tolto Ti te gavei tolto
Lu el ga tolto Lu el gavea tolto
Ela la ga tolto Ela la gavea tolto
Noantri/noantre gavemo (ghemo) tolto Noantri/noantre gaveimo (gheimo) tolto
Valtri/valtre gavi tolto Valti/valtre gavevi tolto
Lori i ga tolto Lori i gávea tolto
Lore lê ga tolto Lore le gávea tolto

FUTURO CONDISSIONAL
Mi tolarò Mi tolaria
Ti te tolarè Ti te tolaressi
Lu el tolarà Lu el tolaria
Ela la tolarà Ela la tolaria
Noantr/noantre tolaremo Noantri/nontre tolaréssimo
Valtri/valtre tolaré Valtri/valtre tolaressi
Lori i tolarà Lori i tolaria
Lore lê tolarà Lore lê tolaria

IMPERATIVO
Tol ti
Tolé valtri/valtre

MODO SUGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Che mi toga Che mi tolesse
Che ti te toghi Che ti tolessi
Che lu el toga Che lu el tolesse
Che ela la toga Che ela la tolesse
Che noantri/noantre tolemo Che noantre/noantre toléssimo
Che valtr/valtre tolei Chevaltri/valtre toless
Che lori i toga Che lori i tolesse
Che lore le toga Che lore le tolesse.


INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Tor mi Tor
Tor ti
Tor lu/el PARISSÌPIO PRESENTE
Tor nantr/noantre Tolendo
Tor valtri/valtre PARTISSÌPIO PASSÀ
Tor lori/lore Tolesto (Tolto)

Tor lori/lore


LE RÈGOLE DE ASSENTUASSION LE ZÉ QUESTE: As regras de acentuação são estas:
:

Prima : Tute le parole proparossìtone le ga assento Ex. làgrima , mónega
Primeira: Todas as palavras proparoxítonas têm acento : lágrima , freira
Seconda :Le parossìtone no le ga mia assento. Panoce, vecio, giugno, etc..
Segunda : As paroxítonas não têm acento.: Espigas, velho, junho,etc...
( Essession : Parossìtone finide par ditongo cressente le ga assento: bèstia ,orgólio, sèdia, ràbia, comèdia, etc...)
Exceção : Paroxítonas terminadas por ditongo crescente levam acento: besta, orgulho, sede, raiva, comedia , etc...)
Tersa: Le parole finide par consonante no le ga mai assento: bocal, patir, etc..
Terceira :
As palavras terminadas pó consonte não têm acento:urinol, sofrer, etc...
Quarta : Tute le ossìtone (tòniche) le ga assento. Ex. café, autorità, virtù , incó, è ( verbo), là (avèrbio ) etc
Quarta : Todas as oxítonas (tônicas) levam acento: Ex.: café, autoridade, virtude, hoje, é (verbo), lá etc..
Quinta : I monossìlabi omógrafichi i obidirà la ierarchia gramatical : Verbo, avèrbio, preposission, congiunsion, artìcolo. con assento. Ex.
Quinta: Os monossílabos homógrafos obedecerão à hierarquia gramatical : Verbo, advérbio, preposição, conjunção com acentuação.
( è = verbo ) = Marietà la è bela
( e = congiunsion ) = Toni e Bepi
( là = avèrbio ) ( la = artìcolo la = nota musical )
( nò = Avèrbio de negassion ) ( no = congiunsio )
( trà = verbo ) ( tra = congiunsion) etc...)

Ex.( é = verbo e = conjunção ) ( lá = advérbio la = artigo la = nota musical ) ( não = advérbio de enegação nem = conjunção)









Gavaréssimo caro che questi strumenti i deventesse un punto de risserca dei studiante del nostro bel Talian.
El nostro propósito el saria no far gnanca un sbàlio, ma, semo umani e se sbaliemo, perdoneme.
Ringràssio a tuti quei che studia el nostro Talian.
Erechim, marso de 2009
Honório Tonial (~~~~)

UNIFICASSION DEL TALAN

UNIFICASSION del T A L I A N V E N E T O
Honório Tonial

Chi sa, che un di gavaremo la Università del TALIAN VENETO
Par intanto, volemo scominsiar el registro dei primi fondamenti de sta bela, sémplice e fàcile língua parlada par miliaia de persone ndove abita i dessendenti dei nosti primi imigranti e che tuti i la dòpera.
El conceto dea parola “LÍNGUA” podemo catarlo nte nantro laoro nostro, intitulà: Coriosità del Talian, registrà al final de questo laoro.
Ma, come far par rivarghe a la unificassion gràfica, lèssica e sintática de sto idioma?
Scominsiemo con diverse Règole Pètriche del so alfabeto.

I – El alfabeto Talian el ga sinque vogae: Aa Ee Ii Oo Uu e sédase consonante: Bb Cc Dd Ff Gg H h L l Mm Nn Pp Qq Rr Ss Tt Vv Z z.

II - Le vogae e le consonante le forma tute le parole.

III - IN PRIMO POSTO VARDEMO LE CONSONANTE.:
1
1ª – B b . La sona come ntel Portoghese
ba be bi bo b u = baso bela bissa boca buso
beijo bela cobra boca buraco
Bla ble bli blo blu = blata blenora blindar(e) blocar(e) blu
Barata blenorragia blindar bloquear azul
bra bre bri bro bru = braghe breve brina broca bruna
calças breve geada taxa morena

2ª – Cc Questa consonante la pol èsser
* “k” Ca co cu che chi
Ka ko ku ke ki =
Caro colomba curto vache machina
( Karo kolomba kurto vake màkina )
querido pomba curto vacas máquina

“tch”= c (i) a c (i) o c (i) u ce ci
( tcha tcho tchu tche tchi )
ciave ciodo ciuca celo cità
(Tcxave tcxodo tcxuca tcxelo tcxità)
Chave prego porre céu cidade .

Cl = classe clemente clima cloro clube
Classe clemente clima cloro clube
Cr = crase credo crime crose crudo
Crase credo crime cruz cru

3ª – Dd - La sona come in Portoghese
Dama deo di dona duro
Dama dedo dia mulher duro

Dr = Drama padre ladri droga quadrúpede
Drama padre ladrões droga quadrúpede

4ª- Ff – Come ntel Portoghese.
Fame fede figo fogo fursi
Fome fé figo fogo talvez
Fl = Flagelo fleoma flitar flora fluvial
Flagelo calma flertar flora fluvial
F r = Frate fredo frission fronte fruto
Frei frio fricção fronte fruta

5ª – G g –Com questa consonante gavemo}
* Ga go gu ghe ghi
Gato gobo gusto teghe fighi
Gato corcunda gosto vagens figos

Dj = G(i)asso g(i)ornal g( i)usto gente giro
( Djasso djornal djusto djente djiro )
Gelo jornal justo gente giro

Gl = glabro gleba glifo glòria glutei
Imberbe gleba grifo glória glúteos

Gn = gnanca gnente pugni gnoco ghuca
( Nhanca nhente punhi nhoco nhuca )
Nem nada socos bobo nuca

Gr = Grafa greta griso gropo grupo
Garra giz tordilho nó grupo

6ª – Hh - La doparemo ntel posto del “u” portoghese :
che vache chi bechi ghe teghe ghi fighi
( vake beki tegue figui )
vacas bodes vagens figos

7ª – Ll – Come ntel poroghese la vien ntel scomìnsio, par meso e ntel final dele parole, davanti vogae e anca davanti consonante:
Lana alto salata baul lavel colmo
Lã alto alface baú lavador cheio(tranplantando)

8ª - Mm – La doparemo ntel somìnsio e in meso,davanti le vogae o anca davanti le consonante “p,b”.
Mama campo limbo
Mamãe campo limbo


9 ª – Nn * Ntel scomìnsio, in meso e ntel fin dea parola:
Nano manera palmon
Anão machado pulmão

“ Insieme con la consonante “g” par sonar come “nh” portoghese.:
Legna gnanca gnente
( Lenha nhanca nhente )
- Lenha nem nada

10ª - Pp - Ntel scomìnsio e in mesao dele parole, davanti la vogal
Palmo capoto papastrel
Palmo capote morcego

11ª – Qq - Insieme com la vogl “u” sempre pronunsiada.
Quatro sìnque quìndase quota

12ª – Rr - Na consonante sémplice branda e davanti le vogae e consonante ntel scomìnsio, in meso e al final dele parole:
Ramo tera robar però arco partir
Galho terra roubar porém arco partir


13ª - Ss - a) Doperada ntel scomìnsio dele parole, davanti le vogae e diverse consonante
Sabo sena sigo sono suca
Sábado janta grito sono abóbora

Sbalià sbregar scorsa sfacià sgherlo slepa smars Erado rasgar casca maleducado manco tapa podre
Snasar sposa squara stala svélia
cheirar esposa esquadro estribaria despertador

b) Una “s” sola , in meso de due vogae la sona come “z”
cesa casa rosa mìsera morosa
igreja casa rosa miserável namorada
c) In meso de due vogae la se dópia par sonar giusta:
Massa basse mussi sasso nissun
Demais baixa burros pedra nenhum


14ª – Tt Come ntel portoghese.
Talian tesoro tiro tola tutor
Talian tesouro tiro mesa tutor

15ª - Vv Come ntel portoghese:
Vaca velo vin vodo vulcano
Vaca véu vinho vazio vulcão

16ª – Zz - Come ntel portoghese, ma, solamente ntel scomìnsio dea parola:
Zaldo zèfiro zio zolar(e) zugo
Amarelo brisa tio voar jogo

I IV - VEDEMO LE VOGAE

La vogal “a” la pol esser :
1.1- Preposission de posto :
Preposição de lugar:
( Toni el va a Gaurama)
1. 2 - Preposission de tempo :
Preposição de tempo:
(El riva a le diese ore.)
1. 3 Preposission de finalità :
Preposição de fim
( El va a morose)
1 . 4 – Preposission de quantità :
Preposição de quantidade
( El core a setanta chilòmetri par ora.)
1. 5 - Preposission de maniera :
Preposição de modo :
( Toni l'è vignisto a pié )

1. 6 - Sostantivo femenino :
Substantivo feminino
( Nome dea prima letra del alfabeto)
1. 7 - Partìcola idiomàtica :
Partícula idiomática
( A te ridi ti.)
............................................................................................................................
2.1 – Vogal “ e”
Sostantivo femenino :
Substantivo feminino
( Letra del alfabeto)
2.2 – Congiunsion Cordenativa :
Conjunção Coordenativa
( Toni e Piero - parole )
( Magnar e bever - orassion )

2.3 - Forma verbal :
Forma verbal
( La vaca la è morta.)
2.4 - La se dópia tel plural de serte parole :
(El ga brute idée)
.........
. 3 . 1 - La vogal “I”
Letra del alfabeto
3. 2 – Artìcolo mascolino plural
( I bechi )
3 . 3 – Artìcolo pronominal:
Lori i canta.
3 . 4 – La pol dopiarse in serti plurai:
(Zii - rii - rosárii – mssionàrii – calvàrii)
............................................................................................................................
4 . 1 – La vogal “o”
Sostantivo femenino
( Letra del alfabeto)
4. 2- Congiunsion alternativa de parole o orassion:
( O magna o canta)
4 . 3 - Vocativo
( Ò... Pàtria mia..!)
............................................................................................................................
5 . 1 – Vogal “u”
Sostantivo femenino
( Letra del alfabeto )
5 . 2 – Tel Talian la è sempre pronunsiada.
Quatro questi quìndase quota






LE RÈGOLE DE ASSENTUASSION LE ZÉ QUESTE: As regras de acentuação são estas:
:

Prima : Tute le parole proparossìtone le ga assento Ex. làgrima , mónega
Primeira: Todas as palavras proparoxítonas têm acento : lágrima , freira
Seconda : Le parossìtone no le ga mia assento. Panoce, vecio, giugno, etc..
Segunda : As paroxítonas não têm acento.: Espigas, velho, junho,etc
(Salvo quele finide par ditongo oral cressente: io, ia)
Salvo aquelas terminadas por ditongo oral crescente: io , ia
Esémpio: sàbia , armário , sèrio , gàbia , etc...
Exemplo: areia , armário , sério , gaiola
, etc...
Tersa: Le ossìtone finide par consonante no le ga mai assento: bocal, patir, diman, patacon, etc..
Terceira : As oxítonas terminadas por consoante não têm acento: urinol, sofrer, amanhã, pataca, etc...



Quarta : Tute le ossìtone nò monossilàbiche finide par vogal le ga assento. Ex. café, autorità, virtù , incó, etc...
Quarta : Todas as oxítonas não monossilábicas terminadas por vogal levam acento: Ex.: café, autoridade, virtude, hoje, etc..
Quinta : I monossìlabi omógrafichi assentuadi i obidirà la ierarchia gramatical : Verbo, avèrbio, agetivo, preposission, congiunsion, artìcolo. Come:
( è = verbo ) ( e = congiunsion ) Le done le è sempre bele e brave
( stà = verbo esser, star) ( sta= agetivo) La stà casa sta fiola.
( la = artìcolo) ( là = avèrbio ) ( la = nota musical ) La ze là la nota musical.
( nò = Avèrbio de negassion ) ( no = congiunsion)
( trà = verbo ) ( tra = congiunsion) etc...)
( tò = verbo tor ( to = agetivo)


Quinta: Os monossílabos homógrafos acentuados obedecerão à hierarquia gramatical : Verbo, advérbio, preposição, conjunção ou artigo ( lá = advérbio la = artigo la = nota musical ) ( não = advérbio de negação nem = conjunção)
Nota: Se tivermos palavras homófono-homógrafas daremos preferência para receber o assento:
a) Ao verbo, por ser a palavra principal da oração ou frase.
b) Ao advérbio que se relaciona ao verbo ou a outro advérbio.
c) Depois, seguem-se a preposição, conjunção, e artigo.

Exemplificando: verbo: stàr Ti stà chieto. Agetivo: Sta sera ndemo a filò.
“La” Nota musical. Sona la nota “la” ; “la”artìcolo : la ciave del baul
“là” Avèrbio : vetu là dal zio diman?


Plural dele parole parossìtone finide par ditongo crescente:

Rio =plural rìi zio = plural zìi adio = adìi colègio = colègii , etc ...
Zia = zìe dúzia = dùzie busìa = busìe stòria = stòrie, etc...




CORIOSITÀ DEL GÉNERO DElE PAROLE FAMILIARE:


Nono - nona El nipoto - la nipote sposo = sposa zio=zia Neodo = neoda Pupà-mama
Avô - avó neto - neta esposo - esposa tio - tia sobinho-sobrinha Papai-mamãe
omo-dona fiol-fiola compare-comare santol(o)=sàntola fiosso=fiossa missier~madona
homem – melher fiol-fiola compadre-comadre padrnho-madrnha afilhado-afilhada sogro-sogra
zénero-nora (niora) paregno= maregna fiolastro=fiolastra moroso=morosa vecio=vecia
genro – nora padrasto-madrasta enteado-enteada namorado-namorada velho-velha
cosin=cosina o derman=dermana padre=mónega frate=suora
primo – prima primo-prima padre – freira frade-irmã religiosa.

De due secsi:
De dois sexos:
el dentista = la dentista el ritratista = la ritratista el tigre = la tigre
o dentista- a dentista o retratista – a retratista o tigre – a tigre
Solo mascolini: capel baul baldo papastrel lambo ( o lamo ) ozel
Só masculinos chapéu baú balde morcego anzol pássaro
Solo feminini : finestra padela sena fórbese bingala stela casa
Só femininos : janela frigdeira janta tesoura bengala estrela casa



VERBI TALIANI .
Honório Tonial

INTRODUSSION.

Dopo de ver fato scola, passa quaranta ani, la pi parte ntel insegno del Portoghese e del Talian go discoerto che “i verbi “ i deventa la parte pi importante de na sentensa.
Mi credo che la “assion” la deventa la parte pi essensial de un pensamento.
Anca el Creator el ga doparà i verbi par slevar el mondo “Sia fata la luce...”
La parola la se transforma in “assion.”
Par esémpio: Del pensamento vien la assion “pensar”, del “amor”, vien el verbo “amar” e cosita avanti.
La parola pi forte de na orassion o frase la zé, securamente, el Verbo, la Assion che la torna necessária la concordansa dele altre parole.
Esémpio: Ghe vol la s-ciopa e i can par “ndar cassar”.
Se el Rè el zé el “sentro” del Palasso, la Assion ( el verbo) la sarà el sentro dea frase.
“Ghe vol laorar par pagar la colònia”, i disea i nostri imigranti.


A - Ntel TALIAN gavemo quatro congiugassion:
1ª . Verbi col infinito : ar = Amar.cantar. saltar, zugar, parlar, etc...
2ª . “ “ “ : er = Voler, creder, poder,veder, etc...
3ª : “ “ “ : ir = Partir, sentir, sofrir, patir, etc...
4ª “ “ “ : or = Tor, propor, etc... :

B I VERBI I POL ESSER :
1º . Regulari : I conserva el stesso radical del Infinitivo in tute le forme dea so congiugassion.: am – de am-ar cant de cant-ar. Etc...
2º . Iregulari : I perde o i scàmbia el radical del Infinitivo. Av-er.( mi go)
3º -Aussiliari – I Aiuta e i fa la semântica dei verbi regulari o iregulari.

C – Quanto a la “ose” gavemo :
1º Ativa La zé la ose direta che fà la assion Ndemo in colonia
2ª Passiva El verbo el riceve la assion Vàrdeme bem.
3ª Reflesiva El verbo el fà e el riceve la assion Mi me copo

D – Modo e Tempi del verbo
a)Indicativo Tempo Presente, Imperfeto, Perfeto. Pi-che-Perfeto~Futuro e Condissional.
b) Modo Imperativo= Solo el tempo presente.
c) Modo Sugiuntivo : Tempo presente, Imperfeto e Futuro
d) Infinitivo:Personal e impersonal
e) Partissìpio: Tempo Presente e Tempo Passà






PARADIGMA DEA 1ª CONGIUGASSION- CANT-AR
MODO INDICATIVO
PRESENTE IMPERFET O Mi canto Mi cantea
Ti te canti Ti te cantei
Lu el canta Lu el cantea
Ela la canta Ela la antea
Noantri cantemo Noantri canteimo ( canteino)
Noantre cantemo Noantre cnteimo ( canteino)
Valtri canté Valtri cantei (cntevi)
Valtre canté Valtri(cantevi)
Lori i canta Lori i cantea
Lorte le canta Lore lê cntea


PERFETO` PI-QUE-PERFETO
Mi go cantà Mi gávea cantà
Ti te gh´è cantà Ti te gavei cantà
Lu el ga cantà Lu el gave cantà
Ela la ga cnatà Ela la gávea cantà
Noantri gavemo cantà Noanti gaveimo cantà ( gaveino )
Noantre gavemo cantá Noantre gaveimo cantà ( gaveino )
Lori i ga cantà Lori i gávea cantà
Lore lê ga canta Lore lê gávea cantà



FUTURO CONDISSIONAL
Mi cântaro Mi cantaria
Ti te cantarè Ti te cantaressi
Lu el cantarà Lu el cantaria
Ela la cantarà Ela la cantaria
Noantri cantaremo Noantri cantréssimo
Noantre cantaremo Noantre cantréssimo
Valtri cantaré Valtri cantaressi
Valtre cantaré Valtre cantaressi
Lori i cantará Lori i caantaria
Lore le cantarà Lore le cantaria

IMPERATIVO = Canta ti..! Canté valtri/valtre



MODO SUGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi cantesse Mi gavesse cantà
Ti te cantessi Ti te gavessi cantà
Lu el cantesse Lu l gavesse cantà
Ela la cantesse Ela la gavesse cantà
Noantri cantàssimo Noantri gavéssimo cantà
Noantre cantàssimo Noantre gavéssimo cantà
Lori i cantesse Lori i gavesse cantà.




´PARTISSÌPIO PRESENTE PARTISSÍPIO PASSÀ



Cantar Cantando Cantà
Cantar mi
Cantar ti INFINITO PERSONAL
Cantar lu Cantar
Cantar ela
Cantar noantri
Cantar noantre
Cantar vltri
Cantar valtre
Cantar lori
Cantar lore


MODELO DEA SECONDA CONIUGASSION ER(E) VERBO VEDER.

INDICATIVO PRESENTE INDICATIVO IMPERFETO
Mi vedo Mi vedea
Ti te vedi Ti te vedei
Lu el vede Lu el vedea
Ela la vede Ela la vedea
Noantri/noantre vedemo N oantri/noantre vedeimo (vedeino)
Valtri;valtre vedé Valtri/vltre vedei (vedevi)
Lori i vede Lori i vedea
Lore le vede Lore le vedea.

INDICATIVO PERFETO INDICATIVO PI=CHE-PERFETO

Mi go vedesto (visto) Mi gávea vedesto ( visto )
Ti te gh´è vedesto ( visto) Ti te gavei vedesto (visto)
Lu el ga vedesto ( visto) Lu el gávea vedesto ( visto)
Ela la ga vedesto (visto) Ela la gávea vedesto ( visto )
Noantri/noantre gavemo vedesto ( visto) Noantri/noantre gaveimo vedesto (visto)
Valtri/valtre gavé vedesto ( visto ) Valtri/valtre gavei vedesto )visto )
Lori i ga vedesto (visto Lori i gávea vedesto ( vis5to )
Lore lê ga vedesto ( visto ) Lore lê ga vedesto ( visto)

FUTURO CONDISSIONAL
Mi vedarò Mi vedaria
Ti te edarè Ti te vedaressi
Lu el vedarà Lu el vedaria
Ela la vedarà Ela la vedaria
Noantri/noantre vedaremo Noantri/noantre vedaréssimo
Valtri/valtre vedaré Valtri/valtre vedaressi
Lori i vedarà Lori i vedaria
Lore lê vedarà Lore le vedaria

IMPERATIVO
Vedi ti
Vede valtri

MODO SUBGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Che mi veda Che mi vedesse
Che ti te vedi Che ti te vedessi
Che lu el veda Che lu el vedesse
Che ela la eda Che ela la vedesse
Che noantri/noantre vedemo Che noantr/noantre vedéssimo
Che valtri/valtre vede ( vedì ) Che valtri/valtre vedessi
Che lori i veda Che lori i vedesse
Che lore lê veda Che lore el vedesse.

INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Vedar (veder ) mi Veder
Vedar ( veder ) ti
Vedar (veder ) Lu/ela PARTISSÌPIO PRESENTE
Vedar ( veder ) noantri/noantre Vedendo
Vedar ( veder ) lori/lore. PARTISSÌPIO PASSÂ
Vedesto ( visto )


TERSA CONGIUGASSION = SENTIR
MODO INDICATIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi sento Mi sentia
Ti te senti Ti te sentìi
Lu el sente Lu el sentia
Ela la sente Ela la sentia
Noantri/noantre sentimo Noantri/noantre sentìimo
Valtri/valtre senti Valtri/valtre sentìi
Lori i sente Lori i sentia
Lore le sente Lore le sentia

PASSÀ PERFETO PI-CHE-PERFETO
Mi go sentio ( sentisto) Mi gávea sentio (sentisto)
Ti te gh´è sentio.( sentisto ) Ti te gavei sentisto (sentisto)
Lu el ga sentio( sentisto Lu el gave sentio (sentisto)
Ela la ga sentio ( sentisto ) Ela la gávea sentio (sentisto)
Noantri/noantre gavemo sentio (sentisto) Noantri/noantre gaveimo sentio (sentisto)
Valtri/valtre gavé (gavi) sentio ( sentisto) Valtri/valtre gavei sentio (sentisto)
Lori i ga sentio ( sentisto ) Lori i gávea sentio ( sentisto)
Lor lê ga sentio ( sentisto) Lore lê gavea sentio (sntisto

FUTURO CONDISSIONAL
Mi sentirò ( sintirò ) Mi sentiria (sintiria)
Ti te sentirè (sintirè) Ti te sentiressi (sintiressi)
Lu el sentirà (sintirà) Lu el sentiria (sintiria)
Noantri/noantre sentiremo Noantri/noantri sentiréssimo (sintiréssimo)
Valtri;valtre sentirè ( sintirè) Valtri/valtre sentiressi )sintiressi)
Lori i sentirà )sintirà) Lori i sentiria ( sintiria)
Lore lê sentirà (sintirà) Lore lê sentiria (sintiria)


IMPERATIVO
Senti ti
Senti valtri

SUGIUNTIVO PRESENTE SUGIUNTIVO IMPERFETO
Che mi senta ( sinta) Che mi sentisse
Che ti te senti ( sinti) Che ti te sentisse
Che lu el senta (sinta) Che lu el sentisse
Che ela la senta ( sinta) Che ela la sentisse
Che noantri/noantre sentimos intimo) Che noantr/noantre sentìssimo
Che valtri/valtre sentissi Che valtri/valtre sentissi
Che lori i sensta (sinta) Che lori i sentisse
Che lore lê senta (sinta) Che lore lê sentisse


INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Sentir(sintir) mi Sentir (sintir)
Senti (sintir) ti
Sentir (sintir) lu/ela PARTISSÌPIO PRESENTE
Sentir (sintir( noantri/noantre Sentindo (sintindo)
Sentir (sintir) valtri/valtre PARTISSIPIO PASSÀ
Sentir (sintir) lori/lore Sentio (sintio)


QUARTA CONGIUGASSION = TOR (BUSCA

MODO INICATIVO
PRESENTE IMPERFETO
Mi togo Mi tolea
Ti te toi Ti te tolei
Lu el tol Lu el tolea
Ela la tol Ela la tolea
Noantri/nontre tolemo Noanbri/noantre toleimo
Valtri/valtre tolé Valtri/valtre tolei (tolevi)
Lori i tol Lori i tolea
Lore le tol Lore le tolea.

PERFETO PI-CHE-PERFETO
Mi go tolto Mi gávea tolto
Ti te gh´è tolto Ti te gavei tolto
Lu el ga tolto Lu el gavea tolto
Ela la ga tolto Ela la gavea tolto
Noantri/noantre gavemo (ghemo) tolto Noantri/noantre gaveimo (gheimo) tolto
Valtri/valtre gavi tolto Valti/valtre gavevi tolto
Lori i ga tolto Lori i gávea tolto
Lore lê ga tolto Lore le gávea tolto

FUTURO CONDISSIONAL
Mi tolarò Mi tolaria
Ti te tolarè Ti te tolaressi
Lu el tolarà Lu el tolaria
Ela la tolarà Ela la tolaria
Noantr/noantre tolaremo Noantri/nontre tolaréssimo
Valtri/valtre tolaré Valtri/valtre tolaressi
Lori i tolarà Lori i tolaria
Lore lê tolarà Lore lê tolaria

IMPERATIVO
Tol ti
Tolé valtri/valtre

MODO SUGIUNTIVO
PRESENTE IMPERFETO
Che mi toga Che mi tolesse
Che ti te toghi Che ti tolessi
Che lu el toga Che lu el tolesse
Che ela la toga Che ela la tolesse
Che noantri/noantre tolemo Che noantre/noantre toléssimo
Che valtr/valtre tolei Chevaltri/valtre toless
Che lori i toga Che lori i tolesse
Che lore le toga Che lore le tolesse.


INFINITO PERSONAL INFINITO IMPERSONAL
Tor mi Tor
Tor ti
Tor lu/el PARISSÌPIO PRESENTE
Tor nantr/noantre Tolendo
Tor valtri/valtre PARTISSÌPIO PASSÀ
Tor lori/lore Tolesto (Tolto)

Tor lori/lore


LE RÈGOLE DE ASSENTUASSION LE ZÉ QUESTE: As regras de acentuação são estas:
:

Prima : Tute le parole proparossìtone le ga assento Ex. làgrima , mónega
Primeira: Todas as palavras proparoxítonas têm acento : lágrima , freira
Seconda :Le parossìtone no le ga mia assento. Panoce, vecio, giugno, etc..
Segunda : As paroxítonas não têm acento.: Espigas, velho, junho,etc...
( Essession : Parossìtone finide par ditongo cressente le ga assento: bèstia ,orgólio, sèdia, ràbia, comèdia, etc...)
Exceção : Paroxítonas terminadas por ditongo crescente levam acento: besta, orgulho, sede, raiva, comedia , etc...)
Tersa: Le parole finide par consonante no le ga mai assento: bocal, patir, etc..
Terceira :
As palavras terminadas pó consonte não têm acento:urinol, sofrer, etc...
Quarta : Tute le ossìtone (tòniche) le ga assento. Ex. café, autorità, virtù , incó, è ( verbo), là (avèrbio ) etc
Quarta : Todas as oxítonas (tônicas) levam acento: Ex.: café, autoridade, virtude, hoje, é (verbo), lá etc..
Quinta : I monossìlabi omógrafichi i obidirà la ierarchia gramatical : Verbo, avèrbio, preposission, congiunsion, artìcolo. con assento. Ex.
Quinta: Os monossílabos homógrafos obedecerão à hierarquia gramatical : Verbo, advérbio, preposição, conjunção com acentuação.
( è = verbo ) = Marietà la è bela
( e = congiunsion ) = Toni e Bepi
( là = avèrbio ) ( la = artìcolo la = nota musical )
( nò = Avèrbio de negassion ) ( no = congiunsio )
( trà = verbo ) ( tra = congiunsion) etc...)

Ex.( é = verbo e = conjunção ) ( lá = advérbio la = artigo la = nota musical ) ( não = advérbio de enegação nem = conjunção)









Gavaréssimo caro che questi strumenti i deventesse un punto de risserca dei studiante del nostro bel Talian.
El nostro propósito el saria no far gnanca un sbàlio, ma, semo umani e se sbaliemo, perdoneme.
Ringràssio a tuti quei che studia el nostro Talian.
Erechim, marso de 2009
Honório Tonial (~~~~)

segunda-feira, 10 de agosto de 2009

Dirce B. Garcia

Sr. Honorio,
Quero agradecer-lhe das lindas mensagens.Adorei ver o Balneario de Camburiu, Santa Catarina e me emocionei muito pois fui a um tour no ano 1984 isso quando trabalhava no Uniao de Bancos ea turma do Banco promocionou este tour, e realmente e lindo como se ve no video e o Brasil sem duvida e lindo. Sr. Honorio tive o prazer de conhecelo em fotos do grupo de Veneto." Taliani tuti buena gente"
Como vao voces e a sua esposa todos bem? Mando minhas lembracas. E o Arininho,Mirian e Lucas todos bem? Falei com Fernanda a semana passada e esta bem a convidei para um final de semana que o Gary estiver para que venham comer um churrasco
comnosco e Fernanda disse que sim.
Sr. Honorio, eu estou aprendendo muito o Veneto, leio todos os e-mails que recebo e realmente e uma boa classe para mim, so que nao posso escrevelo, mas creia que um dia vou poder.
Um grande abraco a todos e se veem a Norma um grande abraco a ela tambem.
Dirce.

--- On Sun, 8/9/09, Honório Tonial wrote:

domingo, 9 de agosto de 2009

Eduardo

Carìssimo Honòrio, Bon Giorno!

Par scominsiar, Felice "Di dei Pupà ". Come un Professor, sèi anca Pupà de molta gente!
L'é un onor molto grando ricever un e-mail vostro e un invito che no gò nessun mèrito par riceverlo, ma, ve ringrà ssio e me meto a la vostra intiera dispozision. Se son bon par farlo no sò mia nò, ma voia no me manca.
E fao questo, prima perché me piaze e dopo par prestar un omà gio al mio amico che, per noantri, che siamo ancora qua l'é stà una disgrà ssia pèrderlo, ma par lu gera ora de ricever de Dio la so recompensa. Parlo del Frate Rovìlio Costa, una persona che me a dato l'oportunità de scriver el mio primo libro: "Nanetto in Strada". Quel artìcolo che ai ledesto in tel giornal, fa parte dela seconda parte, che chissà podarò publicarlo. No sò mia nò, magari! Speto che sia ancora possìbile, perché me piaze tanto scriver in talian, se ben che bisogno consultar el dissionà rio, anca quelo de un certo "Honà ²rio Tonial", conoscelo?
Grà ssie, par intanto e son a posto par ricever le istrussion!

Saluti e arrivederci!

quinta-feira, 30 de julho de 2009

Resumo de tese

SUMÁRIO
Tradussion : Honório Tonial
Questa tese la se fundamenta ntel àmbito dele risserche a rispeto del”bilinguismo e lingue in contato” riferente al tema “manifestassion e sustituission del Talian ntea region de Alto Uruguai Gaucho”.
Versa sora el stùdio de caràter etnogeossossiallinguìstico, macroanalìtico abrangendo diferenti posti de na área geográfica significativa de due variante : el portoghese e i diversi dialeti resultanti dal so mescolamento con la língua italiana..
Come ogetivi genèrichi la tese la ogetiva: a) Stabilir le cause pi relevante e la proporcionalità del so contributo ntel fomento e scambiamento dea lìngua orignària fora dal paese dea língua materna e che, ntel novo ambiente, la compartisse segnai de língua minoritária, sia par el pròpio contato dele diferense variante dea língua intrà de si stesso, sia par el vero contato con la lìngua magioritària del novo paese.
b Dar el so contributo par na revision del conceto sostitutivo e mortal linguìsitco come um fato che sucede, sincrònica e diacronicamene sora el fenòmeno dea esistensa e permanensa dele língue, sicome sora el fonsionamento e la ligassion ntrà i sitema linguìstichi doperadi par i bilíngüe.
c) Come resultante del studio prev ede svèrdere le posssibilità de impianto de na política lingüística par sodisfar le necessità dea region.
El scopo el questiona polìiche de fomento linguìstico indiressade a le minorie parlante e nó solamente par la manutenson o pèrdita .
El Studio el camina in diression a la metodologia dialetològca pluridimensional e dialetològica dimensional e relassional che la combina la dialetologia del posto a la sossiolinguìstica par meso dea qual se constata in che punto e in che dimension el fenòmeno in question eel se sucede, focalisando le sue interrelassion ntel so spassio..
Próprio anca ntei stùdii geolinguìstichi poco se gà verificà sora i tema de questa natura.
In questo senso , el presente stùdio se difere de altri aspeti sora language shift in general monopontual sentralisada nte na comunità bilíngüe, quando se compara contesti diferenti e fatori condissionanti deversi nte na scala de punti, seanca che de nùmero un a quatro .
La racolta de informassion in queste località se distende a la etapa de risserca dei aspeti istòrichi, statìstichi e demogràfichi e le interviste semidiretive con simultanietà de nformanti .
Scominsiando con la anàlise qualitativa dele interviste semidiressionade e dea quantificassion dei apuntamenti dele amostre statìstiche se riva a la identificassion dei fatori de manutension e pèrdita dea língua de imigrassion.
Ga sucedesto na pérdita significativa del Talian che la se vincula a fatori come la polìtica de represssion del Stato ;a la funsion dea Scola come instituission pùblica vinculadora de un insegno monolinguisante e monovarietàbile fato solamente par meso dea utilisassion del portoghese; anca a la repulsa o mancansa del suporto institussional e al grado de urbanisassion insiemà a la mancansa do consientisassion lingüística a rispeto del benefìssio del bilingüismo e del doparamento , manutension e svolgimento dea lìngua orignària
De altra sorte, vedemo chei fatori che mantien el Talian i deventa unidi, com la maniere pi forte a lartransmission intergenerassional e a la consentrassion demográfica del grupo de parlanti ( omogeneità étnica)
Anca , convien distacar le atitùdine positive dei parlanti, in relación a la lengua de origine e la condission de isalamento dele comunità..

terça-feira, 28 de julho de 2009

Marley Tereznha Pertile

RESUMO


Esta tese desenvolve-se no âmbito de pesquisas sobre “bilinguismo e línguas em contato”, referente ao tema “manutenção e substituição do talian na região do Alto Uruguai Gaúcho”. Constitui-se em um estudo de caráter etnogeossociolinguístico, macroanalítico, envolvendo diferentes pontos de uma área geográfica significativa de confluência de duas variáveis – o português e os diferentes dialetos provenientes da língua italiana. Como objetivos gerais, pretende: a) determinar os fatores mais relevantes e a proporção em que contribuíram para o fomento ou a substituição da língua originária de fora do país e que, no novo meio, compartilha traços de língua minoritária, seja pelo próprio contato das diferentes variantes da língua italiana entre si, seja pelo contato com a língua majoritária do novo país; b) contribuir para uma revisão do conceito de substituição e morte linguística como algo que se dá sincrônica e diacronicamente, na forma de um processo natural e irreversível, ampliando o conhecimento sobre o fenômeno da existência e permanência das línguas, bem como sobre o funcionamento e o entrelaçamento de sistemas linguísticos empregados por bilíngues; c) aportar, pelo resultado do estudo, possibilidades de implantação e implementação de uma política linguística voltada às necessidades da região. O enfoque volta-se para políticas de fomento linguístico dirigidas às minorias e não mais somente para a manutenção ou perda. O estudo segue a linha da metodologia dialetológica pluridimensional e relacional, que combina a dialetologia areal com a sociolinguística, através da qual se verifica em que pontos e em que dimensões e parâmetros o fenômeno em questão está ocorrendo, focalizando as suas interrelações no espaço. Mesmo nos estudos geolinguísticos, pouco se tem explorado temas dessa natureza. Neste sentido, o presente estudo distingue-se dos demais enfoques sobre language shift, geralmente monopontuais, centrados em uma comunidade bilíngue, ao comparar contextos diferentes e fatores condicionadores diversos em uma rede de pontos, mesmo que em número de apenas quatro. A coleta de dados nessas localidades incluiu as etapas de pesquisa dos aspectos históricos, estatísticos e demográficos e as entrevistas semidirigidas com simultaneidade de informantes. A partir da análise qualitativa das entrevistas semidirigidas e da quantificação dos dados das amostras estatísticas, os resultados identificaram diferentes fatores de manutenção e perda da língua de imigração. Houve perda significativa do talian que está vinculada a fatores como a política de repressão do Estado; ao papel da escola como instituição pública vinculadora de um ensino monolingualizador e monovarietal realizado somente através do uso do português; ao desprezo ou ausência de suporte institucional e ao grau de urbanização aliado à falta de uma conscientização linguística sobre os benefícios do bilinguismo e o uso e manutenção da língua de origem. Por outro lado, também se verifica que os fatores que mantêm o talian estão ligados, em maior força, à transmissão intergeracional e à concentração demográfica do grupo de fala (homogeneidade étnica). Também estão em destaque as atitudes positivas dos falantes em relação à língua de origem e o estado de isolamento das comunidades.

Palavras-chave: língua de imigração, talian, manutenção e substituição linguística, language shift, contato linguístico.

Marlei Pertile

Prezado prof. Honório!
Estou concluindo a minha tese de doutorado sobre o talian na região do Alto uruguai. Acho que lembra de mim quando estive em sua casa falando sobre isso. A sua pessoa é uma referência para mim e inclusive estou citando seus trabalhos na tese. Por isso, gostaria de contar com a sua participação mais efetiva na tese, fazendo a tradução do resumo para o talian. Não sei se vai ser possível, em todo caso, envio o mesmo em anexo. Eu preciso da tradução até domingo próximo, no máximo. Na segunda-feira entrgo as cópias na UFRGS. Voltaremos a falar sobre o assunto, sobre o que se pode fazer depois, com os dados da tese.
Obrigada e um abraço
Marley Terezinha Pertile